30. Wielkanocny Festiwal Beethovena. Jubileusz pełny zaskakujących historii
Jubileusze zazwyczaj sprzyjają podsumowaniom, ale w przypadku tego wydarzenia znacznie ciekawsze są detale. Mowa o Wielkanocnym Festiwalu Ludwiga van Beethovena, który w ciągu 30 lat z wydarzenia dla melomanów stał się jednym z najważniejszych festiwali muzyki klasycznej w naszej części Europy. Zebraliśmy mniej znane fakty i ciekawostki, które pokazują to wydarzenie z nieco innej perspektywy.
Za koncepcją i rozwojem wydarzenia stoi ś.p. Elżbieta Penderecka, założycielka Stowarzyszenia im. Ludwiga van Beethovena. Przez lata odpowiadała za jego program i konsekwentnie budowała jego pozycję w Europie. Program jubileuszowej odsłony festiwalu jest ostatnim przygotowanym przez tę polską działaczkę kulturalną.
Otwarcie festiwalu ikonicznym utworem świata
Festiwal zainaugurowała IX Symfonia Beethovena ze słynną „Odą do radości” Fryderyka Schillera, jedno z najbardziej przełomowych dzieł w historii muzyki. To pierwsza w historii symfonia, która wprowadziła partie wokalne i chór do wielkiej formy symfonicznej. Jej prawykonanie, które odbyło się w 1824 roku w Wiedniu, przeszło do historii nie tylko ze względu na nowatorską formę, ale także poruszające okoliczności. Beethoven, dotknięty całkowitą utratą słuchu, nie słyszał owacji publiczności. Dopiero solistka odwróciła go delikatnym gestem w stronę widowni, by mógł zobaczyć reakcję słuchaczy.
Miejska legenda głosi, że to Beethoven jest odpowiedzialny za standard płyty CD, zaprezentowanej po raz pierwszy 150 lat po jego śmierci. Według romantycznej wersji typowa pojemność płyty CD została zaprojektowana tak, aby umożliwić zapis pełnej, trwającej około 74 minut, IX Symfonii Beethovena.
Rzadziej grany Beethoven
W programie festiwalu pojawia się uwertura do dzieła „Twory Prometeusza”. To jedyny balet w dorobku Ludwiga van Beethovena, najczęściej kojarzonego z symfoniami.
Tradycją podczas festiwalu stały się wykonania oper rzadko goszczących na scenach salach koncertowych. W tegorocznej odsłonie cyklu Łukasz Borowicz wraz z Orkiestrą Filharmonii Poznańskiej i młodymi śpiewakami przypomina jedną z pierwszych, a dziś bardzo rzadko wykonywanych oper Gioacchina Rossiniego „Weksel małżeński”.
Rękopisy kompozytorów
Warszawskiemu festiwalowi towarzyszy wystawa manuskryptów muzycznych w krakowskiej Bibliotece Jagiellońskiej – pozwala zobaczyć muzykę „u źródła” – w postaci rękopisów, szkiców, zapisków samego Beethovena, ale też Mozarta, Chopina, Haydna, Schuberta, Mendelssohna, Schumanna, Brahmsa i innych kompozytorów.
Pierwsza edycja festiwalu odbyła się w 1997 roku w Krakowie z okazji sto siedemdziesiątej rocznicy śmierci Ludwiga van Beethovena i była częścią programu Kraków 2000 Europejskie Miasto Kultury. Organizacja festiwalu była mocno powiązana z ujawnieniem, że w Bibliotece Jagiellońskiej znajdują się bezcenne zbiory muzycznych rękopisów, które po wojnie odnaleziono w klasztorze w Krzeszowie. Wśród nich są także szkice i partytury Beethovena. Od 2004 roku Wielkanocny Festiwalu Ludwiga van Beethovena odbywa się w Warszawie.
Światowe uznanie
Festiwal jest zrzeszony w europejskim (EFA) i światowym (IFEA) stowarzyszeniu wydarzeń artystycznych. W 2010 roku otrzymał główną nagrodę Światowej Federacji Festiwali (IFEA) za artystyczne przedsięwzięcie roku (w gronie ponad 3 tysięcy imprez realizowanych na całym świecie).
3 kwietnia, w Wielki Piątek festiwal wieńczy „Pasja według św. Łukasza” Krzysztofa Pendereckiego w 60. rocznicę prawykonania w stołecznym Teatrze Wielkim – Operze Narodowej Orkiestrę i Chóry Filharmonii Krakowskiej wraz Chórem Polskiego Radia – Lusławice prowadzi Maciej Tworek, wieloletni współpracownik kompozytora. „Pasja wg św. Łukasza” to monumentalne oratorium o cierpieniu i odkupieniu – utwór, w którym muzyka wychodzi poza estetykę i zaczyna dotykać spraw ostatecznych.
