Paliwo do turbinowych silników (Jet A-1)

Charakterystyka

Paliwo do turbinowych silników lotniczych Jet A-1 produkowane jest z komponentów uzyskiwanych w określonym reżimie technologicznym w procesach hydroodsiarczania, hydrokrakingu i destylacji. Komponenty odpowiadają ustalonym wymaganiom jakościowym. Paliwo jest uszlachetniane dodatkami (antyutleniającym i antyelektrostatycznym).

Spełnia wymagania Normy Zakładowej ZN-ORLEN-18 “Paliwo do turbinowych silników lotniczych Jet A-1”, która jest opracowana na podstawie:

Brytyjskiej Normy Obronnej, dokumencie British Ministry of Defence, Defence Standard 91-091 (DEF STAN 91-091), wydanie 10 z dn. 28 września 2018 r. „Turbine Fuel, Aviation Kerosine Type, Jet A-1. NATO Code: F-35”, Joint Service Designation: AVTUR oraz wymagań jakościowych paliwa lotniczego w zakresie połączonych systemów operacyjnych „Aviation Fuel Quality Requirements for Jointly Operated System – AFQRJOS”, Product Specifications Biulletin 117, Aviation Fuel Quality Requirements, wydanie z 12 listopada 2018 r., Joint Inspection Group (JIG).

Zastosowanie

Paliwo lotnicze Jet A-1 jest przeznaczone do napędu turbinowych silników lotniczych.

Właściwości

Właściwość Jednostka Zakres
Metody badań
minimum maximum
WYGLĄD
1) Wygląd zewnętrzny, patrz uwaga 1 - czyste, jasne i wizualnie wolne od cząstek stałych i nierozpuszczonej wody w temp. oto-czenia paliwa wzrokowo
2) Barwa, patrz uwaga 2 - podawać wynik ASTM D 156
ASTM D 6045
3) Zawartość zanieczyszczeń stałych, patrz uwaga 3 mg/l - 1,0 ASTM D 5452

4) Zawartość zanieczyszczeń, łącznie w poszczególnych przedziałach wielkości cząstek i kod ISO, patrz uwaga 4




≥ 4 µm(c) cząstka/ml podawać wynik ​ IP 565
​Kod ISO podawać wynik ​ ​PN-ISO 4406

≥ 6 µm(c) cząstka/ml podawać wynik ​ IP 565
Kod ISO podawać wynik ​ ​PN-ISO 4406

≥ 14 µm(c) cząstka/ml podawać wynik ​ IP 565
Kod ISO podawać wynik ​ PN-ISO 4406

≥ 21 µm(c) cząstka/ml podawać wynik ​ IP 565
Kod ISO podawać wynik ​ ​PN-ISO 4406

≥ 25 µm(c) cząstka/ml podawać wynik ​ ​ IP 565 
Kod ISO podawać wynik ​ ​​PN-ISO 4406
​​≥ 30 µm(c)​ cząstka/ml podawać wynik ​ ​IP 565
Kod ISO podawać wynik ​ ​PN-ISO 4406
SKŁADNIKI
5) Liczba kwasowa mg KOH/g - 0,015 ASTM D 3242
6) Zawartość węglowodorów aromatycznych 
%(V/V)

-
25,0
ASTM D 1319

​​albo      

​​całkowita zawartość węglowodorów aromatycznych %(m/m) - 26,5​ ASTM D 6379
7) Zawartość siarki całkowitej %(m/m) - 0,30 ASTM D 4294
ASTM D 5453
8) Zawartość siarki merkaptanowej %(m/m) - 0,0030 ASTM D 3227
SKŁADNIKI (komponenty) pochodzące z przerobu ropy w zakładzie produkcyjnym, patrz uwaga 5
​9) Zawartość komponentów niehydrorafinowanych %(V/V) ​podawać wynik
​10) Zawartość składników hydrorafinowanych  z procesu średniociśnieniowego hydrorafinacji ​%(V/V) ​​podawać wynik

​11) Zawartość składników hydrorafinowanych z procesu wysokociśnieniowego hydrorafinacji  ​%(V/V) ​​podawać wynik

12) Zawartość składników syntetycznych, patrz uwaga 6 ​%(V/V) podawać wynik

LOTNOŚĆ​ ​ ​ ​ ​
13) Destylacja:     ASTM D 86
PN-EN ISO 3405
temp. początku destylacji oC ​ ​podawać wynik
10 %(V/V) destyluje do temp oC ​- 205,0
50 %(V/V) destyluje do temp. oC ​ ​ ​podawać wynik
90 %(V/V) destyluje do temp. oC ​ ​ ​podawać wynik
temp. końca destylacji oC ​- 300,0
pozostałość %(V/V) ​- 1,5
straty %(V/V) ​- 1,5
14) Temperatura zapłonu, patrz uwaga 7
oC 38,0 - ASTM D 56
15) Gęstość w temp. 15 oC kg/m3 775,0 840,0 ASTM D 4052
ASTM D 1298
PN-EN ISO 3675
​PŁYNNOŚĆ/STAN SKUPIENIA​
16) Temperatura krystalizacji oC - minus 47,0 ASTM D 5972
ASTM D 2386
17) Lepkość kinematyczna w temp. minus 20 oC mm2/s (cSt) - 8,000 ASTM D 445
PN-EN ISO 3104
SPALANIE​ ​ ​ ​ ​
18) Wartość opałowa MJ/kg 42,80 ​- ASTM D 3338/D 3338M
19) Wysokość niekopcącego płomienia mm 25,0 ​- ASTM D 1322
   ​​  albo​      

​​wysokość niekopcącego płomienia mm 18,0 ​- ASTM D 1322

​​i zawartość naftalenów %(V/V) - 3,00 ASTM D 1840
KOROZJA
20) Działanie korodujące na miedź w ciągu 2h ± 5 min., w temp. 100 ± 1°C, patrz uwaga 8 stopień korozji - ​1 ASTM D 130
PN-EN ISO 2160

STABILNOŚĆ
21) Stabilność termiczna (JFTOT): ASTM D 3241

temp. badania oC 260​ ​-
spadek ciśnienia na filtrze mm Hg ​- ​25
jedno z poniższych wymagań powinno być spełnione:​ ​ ​ ​
​​ 1) grubość warstwy osadów wg VTR​, patrz uwaga 9
stopień​ <3
bez osadów o barwach nietypowych lub nienaturalnych​
​Załącznik A1
​2) grubość warstwy osadów
wg ITR
lub
wg ETR (średnio w obszarze 2,5mm2), patrz uwaga 9

mm​



-

85

Załącznik A2​

Załącznik A3
ZANIECZYSZCZENIA​ ​ ​ ​ ​
22) Zawartość żywic obecnych, patrz uwaga 10 mg/100 ml - 7 ASTM D 381
IP 540

23) Ocena powierzchni międzyfazowych – reakcja na wodę, patrz uwaga 11 ​- podawać wynik​ ​ ​ASTM D 1094
​24) Zmodyfikowany Indeks Separacji Wody (MSEP) ​ASTM D 3948
dla paliwa bez dodatku antystatycznego ​- ​85 ​-
dla paliwa z dodatkiem antystatycznym​​, patrz uwaga 12 ​- ​70 ​-
PRZEWODNOŚĆ​ ​ ​ ​ ​
25) Przewodność elektryczna, patrz uwaga 13
pS/m 50 600 ASTM D 2624

​Temperatura paliwa i wykonywania oznaczenia o C ​podawać wynik​ ​
SMARNOŚĆ​ ​ ​ ​ ​
26) Smarność - średnica śladu zużycia, patrz uwaga 14
mm - ​0,85 ​ASTM D 5001
SKŁADNIK O NIEWIELKIM/ŚLADOWYM UDZIALE​
​27) Zawartość estrów metylowych kwasów tłuszczowych (FAME – Fatty Acid Methyl Esters), patrz uwaga 15
​mg/kg ​- ​50 ​ASTM D 7797
DODATKI​ ​ ​ ​ ​
28) Zawartość dodatku antyutleniającego, patrz uwaga 16 mg/l  17,0 ​​24,0
​29) Zawartość dodatku antyelektrostatycznego, patrz uwaga 17
mg/l ​- ​3,0
​30) Zawartość dezaktywatora metali, patrz uwaga 18 mg/l ​- ​2,0
31) Zawartość dodatku redukującego opory przepływu w transporcie rurociągami (DRA) Pipeline Drag Reducer, patrz uwaga 19 µg/l - 72 ASTM D 7872


Uwagi:

  1. Oznaczenie wyglądu zewnętrznego należy oceniać wzrokowo w świetle przechodzą-cym, po wlaniu próbki badanego paliwa do cylindra ze szkła bezbarwnego średni-cy od 40 mm do 50 mm. Wygląd produktu jest dobrym wskaźnikiem zanieczyszczenia i pozostaje kluczowym wymaganiem dotyczącym paliwa lotniczego w całym systemie dystrybucji. Aby uzyskać dalsze informacje na temat oznaczenia wyglądu ze-wnętrznego zobacz Załącznik F.1 DEF STAN 91-091 Issue 10. Metoda ASTM D 156 jest stosowana w przypadku wykorzystania Paliwa Jet A-1 do produkcji paliwa kod NATO F-34.
  2. Wymaganie jest obowiązujące w miejscu wytwarzania paliwa (u producenta). Jeśli barwa paliwa uniemożliwia użycie metody Barwy Saybolta należy podawać wynik oceny wizualnej. Wszelkie nienormalne i nietypowe zmiany barwy winny być odno-towane i zbadane. W szczególności zmiana Barwy Saybolta opisana w Aneksie F powinna zostać odnotowana i wyjaśniona. Aby uzyskać dalsze informacje na temat znaczenia barwy zobacz Załącznik F DEF STAN 91-091 Issue 10.
  3. Wymaganie jest obowiązujące tylko w miejscu wytwarzania paliwa (u producen-ta). Aby uzyskać dalsze informacje zobacz Załącznik F.1 DEF STAN 91-091 Issue 10.
  4. Podawać zarówno ilość cząstek, jak i ilość cząstek wg skali kodów ISO podanej w Tablicy 1 normy ISO 4406:1999.
  5. Podawać udział procentowy [%(V/V)] składników (komponentów wymienionych w Ta-blicy 1), z których zestawione zostało paliwo u producenta. Należy umieścić na Świadectwie Jakości paliwa udział procentowy, każdego ze składników w odnie-sieniu do danej partii/szarży paliwa. Suma składników niehyrorafinowanych, hy-drorafinowanych pochodzących z procesu hydrorafinacji średniociśnieniowej, hy-drorafinowanych pochodzących z procesu hydrorafinacji wysokociśnieniowej oraz składników syntetycznych powinna wynosić 100%. Konieczne jest zaznaczenie bra-ku udziału komponentu (wartość 0 %(V/V).
    Składnik (komponent) hydrorafinowany pochodzący z procesu średniociśnieniowego oznacza składnik (komponent) otrzymywany w procesie hydrorafinacji, w którym ciśnienie cząstkowe (parcjalne) wodoru nie przekracza 7000 kPa (70 bar lub 1015 psi).
    Składnik (komponent) hydrorafinowany pochodzący z procesu wysokociśnieniowego oznacza składnik (komponent) otrzymany w procesie hydrorafinacji, w którym ci-śnienie cząstkowe (parcjalne) wodoru przekracza 7000 kPa (70 bar lub 1015 psi).
  6. Składnik (komponent) syntetyczny – Załącznik B DEF STAN 91-091 Issue 10 do-puszcza półsyntetyczne lub w pełni syntetyczne mieszanki paliwa lotniczego produkowane przez SASOL, a także składniki(komponenty) syntetyczne uzyskiwane w procesach technologicznych dopuszczonych w Załącznikach aktualnej normy ASTM D 7566. Procent objętości każdego rodzaju syntetycznego składnika zapisuje się wraz z odpowiednią specyfikacją wydania i numerem załącznika ASTM D7566 oraz nazwą producenta i numerem Świadectwa Jakości.
  7. W przypadku oznaczenia wykonywanego metodą ASTM D 56 minimalna temperatura za-płonu wynosi 40,0oC. W przypadku wykorzystania Paliwa Jet A-1 do produkcji pa-liwa kod NATO F-34 minimalna temperatura zapłonu wynosi 37,0oC wg. ASTM D 56.
  8. Na żądanie odbiorcy na Świadectwie Jakości podawać klasę 1A lub 1B. Próbkę bada się w naczyniu ciśnieniowym w temperaturze 100 ± 1°C przez 2 godziny ± 5 mi-nut.
  9. Załączniki odnoszące się do Tablicy 1 i ta uwaga, odpowiadają Tablicy i zapi-som uwag w metodzie IP 323. Jeśli stosowana jest równoważna technicznie metoda ASTM D 3241, należy postępować zgodnie z tym samym protokołem z wykorzystaniem odpowiedniego załącznika, który odpowiada metodzie wizualnej (Visual Tube Ra-ting – VTR; Załącznik B, IP 323), interferometrycznej (Interferometric Tube Rating – ITR; Załącznik C, IP 323) oraz elipsometrycznej (Ellipsometric Tu-be Rating – ETR; Załącznik D, IP 323). Ocena osadów w rurze może być doko-nana, jeśli jest dostępna według IP 323 Załącznik C ITR oraz Załącznik D ETR. Jeśli zgodnie z Załącznikiem C aparat ITR wskazuje ocenę objętości w rurze ja-ko wynik „N/A”, test powinien być traktowany jako błędny i powinna być wpisana wartość >85 nm. Ocena wizualna elementu grzejnego rury według metody IP 323, Załącznik B nie jest wymagana jeśli ocena grubości warstwy osadu została doko-nana według Załącznika C (ITR) albo Załącznika D (ETR). W przypadku rozbieżno-ści pomiędzy wynikami metody wizualnej i pomiarowej (metrologicznej), metoda metrologiczna powinna być traktowana jako badanie rozjemcze. Ocena elementu grzejnego rury w celu określenia wizualnej oceny rury powinna być wykonana w ciągu 120 minut od momentu wykonania testu za pomocą wzorca lub według metody ETR albo ITR poprzez ocenę grubości osadów.
  10. Metoda IP 540 nie może być zastosowana w przypadku wykorzystania paliwa Jet A-1 do produkcji paliwa kod NATO F-34 wg. NO-91-A258:2.
  11. Oznaczenie wykonywać w przypadku produkcji paliwa kod NATO F-35. Wymaganie wg normy NO-91-A258:4. Metoda ASTM D 1094 jest stosowana również w przypadku wykorzystania Paliwa Jet A-1 do produkcji paliwa kod NATO F-34 wg. NO-91-A258:2.
  12. W przypadku dodania dodatku antystatycznego w miejscu produkcji obowiązuje limit MSEP wynoszący 70. Brak dostępnych precyzyjnych danych dotyczących paliw zawierających dodatek antystatyczny; jeśli testy MSEP są przeprowadzane pod-czas dystrybucji na dalszym etapie nie mają zastosowania żadne ograniczenia specyfikacji, a wyniki nie mogą być użyte jako jedyny powód odrzucenia paliwa. Można podać protokół zawierający wskazówki dotyczące możliwych działań, które należy podjąć po nieudanym testowaniu MSEP znalezione w Biuletynie JIG nr 65, protokół MSEP. W przypadku dodania dodatku antystatycznego w dalszym etapie produkcji uznaje się, że wyniki MSEP mogą być mniejsze niż 70.
  13. Oznaczenie wykonywać w temperaturze paliwa w zbiorniku lub w cysternie. Na Świadectwie Jakości podawać temperaturę pomiaru (paliwa) i wartość przewodno-ści elektrycznej.
    Ze względu na wymagania jakościowe dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10 zakres wymagań przewodności elektrycznej jest konieczny do spełnienia wymagań jako-ściowych wyrobu. Jednak należy zauważyć, że może być bardziej praktyczne w ja-kimś systemie produkcji/dystrybucji, aby wprowadzać dodatek antyelektrosta-tyczny (Static Dissipator Additive – SDA) na dalszym etapie - nie u producen-ta. W takich przypadkach na Świadectwie Jakości takiej partii/szarży powinien znaleźć się zapis „Produkt spełnia wymagania zawarte w DEF STAN 91-091 Issue 10 za wyjątkiem przewodności elektrycznej”. W niektórych sytuacjach, przewod-ność może gwałtownie się zmniejszyć, a paliwo może nie odpowiadać dodatkowemu wprowadzeniu dodatku antystatycznego. W takich przypadkach, paliwo może być zwolnione z przewodnością elektryczną do minimum 25 pS/m pod warunkiem, że pa-liwo zostanie ponownie przebadane w zakresie wszystkich wymagań jakościowych i zbiornik może zostać zwolniony z zapisem 'Release Note' zawierającym wyjaśnie-nie „Produkt o przewodności elektrycznej poniżej 50 pS/m ze względu na utratę przewodności zgodnie z Załącznikiem F.2 dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10.”.
  14. Źródło wymagania z zapisów dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10. Oznaczenie wykonywać tylko wtedy, gdy paliwo zawiera a) co najmniej 20% składnika (kompo-nentu) pochodzącego z procesu hydrorafinacji wysokociśnieniowej i mniej niż 5% składnika (komponentu) niehydrorafinowanego lub b)zawiera składniki (kompo-nenty) syntetyczne.
    Wymaganie jest obowiązujące w miejscu wytwarzania paliwa (u producenta).
    Dodatek zawierający inhibitor korozji (Corrosion Inhibitor - CI) i dodatek po-prawiający smarność (Lubricity Improver - LI) (dodatek przeciwkorozyjno-smarnościowy CI/LI, znany również jako Lubricity Improver Additive - LIA) może być stosowany w celu poprawy smarowności; tylko dodatki wyszczególnione w Za-łączniku A dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10 o odpowiednim kodzie RDE są do-puszczone do stosowania. Należy zapoznać się również z zapisami Załącznika A5 dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10 w zakresie miejsca wprowadzania dodatku. W przypadku wprowadzania/dozowania dodatku CL/LI poza zakładem produkcyjnym (nie u producenta paliwa), należy podjąć starania w celu zapewnienia łącznej do-puszczonej zawartości dodatku w wyrobie gotowym.
  15. Zawartość FAME w paliwie Jet A-1 większa niż 50 mg/kg jest niedopuszczalna – patrz dalsze wskazówki dotyczące weryfikacji zgodności z tym wymogiem zawar-to w Załączniku C dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10 i JIG Bulletin 106. W wyjątkowych sytuacjach, dopuszczalna jest zawartość FAME w paliwie do 100 mg/kg, gdy zostanie zatwierdzona przez producentów kadłubów i silników samolo-towych oraz zarządzone zgodnie z ich wymaganiami. Nagła sytuacja może być de-finiowana jako nieoczekiwane i nieprzewidziane zdarzenie, które wymaga szyb-kiej reakcji. Na przykład, gdy zanieczyszczenie paliwa FAME ma miejsce w czę-ści lotniskowego systemu dystrybucji, gdzie nie można szybko dokonać segrega-cji i wyizolowania zanieczyszczonego paliwa w celu wprowadzenia korekty, bez zatrzymania operacji nalewu. Te wszystkie przypadki powinny być zgłaszane przez nadzorujących zaopatrzenie w paliwo, osoby odpowiedzialne za bezpieczeń-stwo i operatora statków powietrznych. Po wytworzeniu (zestawieniu) paliwa po-winna zostać ocena potencjalnego ryzyka zanieczyszczenia (skażenia) paliwa FA-ME w całym łańcuchu logistycznym. W przypadkach, gdy ocena wskazuje, że może występować ryzyko zanieczyszczenia/skażenia paliwa FAME (brak dedykowanego łańcucha dostaw paliwa) powinny zostać wdrożone procedury zapewnienia kontroli jakości w celu zwiększenia kontroli i migracji ryzyka. W przypadku, gdy ryzyko zanieczyszczenia/skażenia paliwa FAME istnieje/występuje i nie jest możliwe zapewnienie jakości paliwa zgodnie z procedurami powinny być uruchomione bada-nia jakości. Dalsze, szczegółowe wskazówki dotyczące weryfikacji zgodności z wymaganiami zawiera Załącznik C dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10 i JIG Bul-letin 106. W przypadku Paliwa Jet A-1 produkowanego przez PKN ORLEN nie istnieje ryzyko zanieczyszczenia/skażenia paliwa FAME - dedykowany łańcuch dostaw paliwa. Na Świadectwie Jakości należy umieścić zapis „Nie oznacza się – ocena ryzyka zgodnie z JIG Biuletyn 75” zgodnie z zapisami JIG Biuletyn 75 z kwietnia 2015 r. – „Guidance on Change” oraz JIG Bulletin 106 ”Guidance on Managing FAME in Jet Fuel”.
  16. Można używać tylko dodatków antyutleniających wyszczególnionych w Załączni-ku A.2.5 dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10 wraz z odpowiednim kodem klasyfi-kacji odniesienia RDE/A/XXX. Rodzaj, odpowiedni kod RDE i stężenie dodatków antyutleniających dodanych do paliwa musi być zapisane na Świadectwie Jakości wystawianym przez producenta. Szczegółowe wymagania w zakresie zapisów na Świadectwie Jakości zawiera Załącznik A.2.7 dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10.
    Dokument DEF STAN 91-091 Issue 10 dopuszcza, jeśli jest wymagane, wprowadzenie dodatku antyutleniającego powyżej zawartości(poziomu), która została wprowa-dzona do paliwa w punkcie wytworzenia (u producenta). W przypadku kiedy doda-tek antyutleniający jest wprowadzany do paliwa/dodawany po wydaniu Świadectwa Jakości, ale przed dostawą, należy postępować wg wskazówek w Załącznik A.2.2. dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10.
  17. Stężenie dodatku antyelektrostatycznego w nowo wyprodukowanych paliwach nie powinno przekraczać 3,0 mg/l. W przypadku konieczności uzupełnienia dodatku antyelektrostatycznego łączna jego ilość w całym ciągu produkcyjno-logistyczno-ekspedycyjnym nie może przekraczać 5,0 mg/l. Można używać tylko dwóch dodatków antystatycznych wyszczególnionych w Załączniku A.4.2 dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10 wraz z odpowiednim kodem klasyfikacji odniesienia RDE/A/XXX. Rodzaj, odpowiedni kod RDE i stężenie wprowadzonego dodatku musi być zapisane na Świadectwie Jakości wystawianym przez producenta.
  18. W przypadku braku stosowania w procesie technologicznym dezaktywatora meta-li (Metal Deactivator Additive – MDA) na Świadectwie Jakości należy umieścić zapis – „Nie dozuje się”. Można używać tylko dodatków wyszczególnionych w Za-łącznik A.3 dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10. W przypadku konieczności uzu-pełnienia dezaktywatora metali łączna jego ilość nie może przekraczać 5,7 mg/l.
  19. Dodatek redukujący opory przepływu w transporcie rurociągami (Pipeline Drag Reducer(DRA) nie jest dopuszczony do stosowania w paliwie Jet A-1. Taki poziom jest akceptowalny przez jednostki zatwierdzające jako funkcjonująca definicja „Nie dodawano” zgodnie z zapisami dokumentu DEF STAN 91-091 Issue 10 Załącz-nik C Uwaga 5 do Tabeli 3 w p. C 1.2. Na Świadectwie Jakości należy umieścić zapis „Nie dozuje się”.

​​​
Jesteś zainteresowany hurtowym zakupem paliw? Prześlij zapytanie:
Określ parametry zapytania
Jaki produkt?
Dodatkowe uwagi:
Podaj dane kontaktowe
Nazwa firmy:
Miejscowość:
Powiat:
Nr telefonu:
Adres e-mail:
Wpisz kod z obrazka:
 

NASZE MARKI