Zintegrowany głos sektora lotniczego i morskiego: wspólne stanowisko wobec reformy EU ETS

Dokument stanowi efekt pogłębionej analizy wpływu regulacji na sektory o wysokiej ekspozycji na globalną konkurencję oraz ograniczonej dostępności skalowalnych technologii nisko- i zeroemisyjnych. Po raz pierwszy tak szeroka koalicja interesariuszy - obejmująca transport, energetykę, paliwa oraz zaplecze ekspercko-prawne - prezentuje spójne rekomendacje dotyczące redystrybucji środków ETS oraz mechanizmów ochrony konkurencyjności gospodarki UE.

Strukturalne ograniczenia EU ETS w sektorach mobilnych

Autorzy stanowiska wskazują, że obecna konstrukcja EU ETS generuje istotne obciążenia kosztowe, nie zapewniając jednocześnie adekwatnych narzędzi transformacyjnych. Wzrost cen uprawnień przekłada się na rosnące koszty dla operatorów, przy ograniczonej możliwości ich internalizacji poprzez inwestycje technologiczne i infrastrukturalne.

Specyfika sektorów morskiego i lotniczego - w tym długie cykle inwestycyjne (20-30 lat), wysoka kapitałochłonność aktywów oraz brak dostępnych na skalę przemysłową alternatyw technologicznych - powoduje, że system ETS w obecnym kształcie nie prowadzi do bezpośredniej redukcji emisji, lecz pełni funkcję fiskalną.

Istniejące instrumenty UE wymagają lepszego dopasowania

Sygnatariusze podkreślają, że Unia Europejska stworzyła już istotne instrumenty wspierające transformację, takie jak Fundusz Innowacyjny, Modernisation Fund, Connecting Europe Facility czy regulacje ReFuelEU Aviation i FuelEU Maritime. Obecne doświadczenia rynkowe pokazują jednak, że mechanizmy te nie odpowiadają specyfice sektorów mobilnych.

W szczególności wskazywane są:

• ograniczony dostęp do dedykowanych strumieni finansowania dla transportu morskiego i lotniczego,
• brak stabilnych, wieloletnich sygnałów inwestycyjnych umożliwiających planowanie CAPEX,
• rosnące obowiązki regulacyjne bez proporcjonalnych instrumentów kompensujących koszty transformacji.

W efekcie powstaje trwała luka inwestycyjna ograniczająca zdolność sektora do realizacji celów wynikających z regulacji takich jak ReFuelEU Aviation czy FuelEU Maritime.

Ryzyko zaburzenia konkurencyjności i carbon leakage

W warunkach asymetrii regulacyjnej na poziomie globalnym rośnie ryzyko przenoszenia części operacji transportowych poza Unię Europejską. Dotyczy to w szczególności zjawiska re-routingu czy relokacji hubów logistycznych co prowadzi do zjawiska ucieczki emisji tzw. carbon leakage i w konsekwencji do przesuwania aktywności gospodarczej poza UE przy równoczesnym wzroście emisji.

Brak korekty systemu może skutkować strukturalnym osłabieniem pozycji europejskich operatorów i ograniczeniem znaczenia UE jako centrum transportowego.

Rekomendacje systemowe

Sygnatariusze stanowiska proponują pakiet działań oparty na postulatach wskazanych we wspólnym dokumencie branżowym, koncentrujący się na trzech filarach reformy EU ETS: efektywności inwestycyjnej, ochronie konkurencyjności oraz wsparciu infrastrukturalnym.

• lepsze dopasowanie istniejących funduszy UE do realiów projektów przemysłowych i infrastrukturalnych poprzez utworzenie dedykowanych instrumentów wspierających paliwa alternatywne, modernizację floty i   infrastruktury portowej oraz lotniskowej,
• zapewnienie stabilności i przejrzystości rynku ETS, w tym ograniczenie nadmiernej zmienności cen,
• wdrożenie mechanizmu Competitiveness Check dla oceny wpływu regulacji klimatycznych na sektory mobilne,
• rozwój narzędzi ograniczających carbon leakage, w tym podejścia „origin–destination” dla transportu międzynarodowego,
• bieżący monitoring skutków regulacyjnych dla pozycji konkurencyjnej UE wobec rynków globalnych.

dr hab. inż. Arkadiusz Kamiński, Dyrektor Wykonawczy ds. Środowiska, ORLEN SA.:
„Transformacja sektorów morskiego i lotniczego wymaga skoordynowanego rozwoju całego łańcucha wartości - od produkcji paliw niskoemisyjnych, przez logistykę, aż po infrastrukturę końcową. Aby EU ETS mógł pełnić rolę skutecznego narzędzia, powinien wspierać tę integrację poprzez stabilne i przewidywalne mechanizmy finansowania. Kluczowe znaczenie ma stworzenie warunków do skalowania produkcji paliw alternatywnych, w szczególności wodoru i paliw syntetycznych, które w długiej perspektywie będą stanowić fundament dekarbonizacji transportu.

W tym kontekście konieczna jest ewolucja EU ETS w kierunku bardziej zintegrowanego mechanizmu - takiego, który nie tylko internalizuje koszty emisji, lecz także aktywnie wspiera rozwój technologii niskoemisyjnych poprzez reinwestowanie środków w projekty infrastrukturalne i przemysłowe. Tylko takie podejście pozwoli zbudować trwały ekosystem dla paliw przyszłości oraz jednocześnie zapewnić bezpieczeństwo energetyczne i realizację celów klimatycznych.”

Mateusz Dziudziel, Dyrektor Biura Paliw PLL LOT:
„Kluczowym wyzwaniem dla sektorów transportowych jest dziś zarządzanie ryzykiem regulacyjnym w warunkach globalnej konkurencji. EU ETS w obecnej formie zwiększa obciążenia kosztowe, nie zapewniając równych warunków wobec operatorów spoza UE. Coraz częściej decyzje biznesowe i operacyjne determinowane są nie efektywnością ekonomiczną, jakością usług czy optymalizacją łańcucha dostaw, lecz różnicami regulacyjnymi pomiędzy poszczególnymi rynkami oraz poziomem obciążeń nakładanych na operatorów w UE i poza nią.

Problemem nie jest wyłącznie poziom kosztów ETS, lecz także jego nieprzewidywalność oraz brak powiązania z realną redukcją emisji zanieczyszczeń. Bez synchronizacji regulacji z rozwojem podaży SAF i innych paliw niskoemisyjnych trudno mówić o stabilnych warunkach inwestycyjnych. Potrzebne jest przywrócenie równowagi między ambicją klimatyczną a wykonalnością technologiczną i ekonomiczną.”

Żaneta Kłostowska, ekspertka ds. transformacji energetycznej i technologii wodorowych ENIM Institute:
„Obecna architektura EU ETS w sektorach lotniczym i morskim ujawnia fundamentalną asymetrię - system został rozszerzony na obszary, w których wciąż brakuje skalowalnych, dostępnych w krótkim horyzoncie alternatyw technologicznych dla paliw konwencjonalnych. W efekcie generowany sygnał cenowy nie przekłada się na decyzje inwestycyjne, ponieważ rynek nie dysponuje jeszcze rozwiązaniami zdolnymi do jego efektywnej absorpcji. W praktyce oznacza to, że presja kosztowa wyprzedza zdolność sektora do technologicznej transformacji.

Dlatego EU ETS powinien ewoluować w kierunku mechanizmu inwestycyjnego, a nie wyłącznie kosztowego. Kluczowe jest bezpośrednie powiązanie strumienia finansowego z rozwojem technologii takich jak wodór, paliwa syntetyczne czy rozwiązania Power-to-X, a także z budową infrastruktury niezbędnej do ich wdrożenia w portach i na lotniskach. Bez tego nie osiągniemy efektu skali niezbędnego do skutecznej dekarbonizacji transportu, a transformacja pozostanie procesem rozłożonym w czasie i obarczonym wysokim ryzykiem inwestycyjnym.”

W kierunku efektywnej i konkurencyjnej transformacji

Sygnatariusze podkreślają, że skuteczna polityka klimatyczna powinna łączyć cele środowiskowe z realiami gospodarczymi i technologicznymi. Transformacja sektorów transportowych wymaga nie tylko sygnałów cenowych, lecz przede wszystkim stabilnych mechanizmów finansowania oraz skoordynowanego rozwoju infrastruktury i paliw alternatywnych.

Bez odpowiednich korekt istnieje ryzyko, że EU ETS – zamiast przyspieszać dekarbonizację – będzie prowadził do osłabienia konkurencyjności europejskiej gospodarki i odpływu działalności poza Unię Europejską.

Pliki do pobrania: